ROMA İMPARATORLUĞU
MÖ 753 — MS 476 · 1229 Yıllık Yükseliş ve Çöküş
Roma Krallığı MÖ 753 – 509
Kuruluş
Roma Krallığı, Roma'nın monarşi ile yönetildiği dönemdi. Kurucuları efsaneye göre bir nehre bırakılan ve bir dişi kurt tarafından emzirilen Romulus ve Remus kardeşlerdi. Babaları savaş tanrısı Mars, anneleri ise rahibe Rhea Silvia'dır.
İlk kurulduğunda Latinlerden oluşan küçük bir krallıktı. Kurulduğu bölge Latium, Etrüsk krallığının topraklarıydı; mimari tekniklerinden tanrılarına kadar çoğu özelliği Etrüsklerden miras aldılar.
Romalılar pratik ve disiplinli bir kültüre sahipti. Krallığın yükselişi civar kabileleri bünyeye katmaları ve kanlı savaşları sayesinde oldu. Augustus döneminin tarihçisi Varro'nun hesaplamalarına göre kuruluş tarihi MÖ 753'e karşılık gelmektedir.
Latinler hakkında
Lazio bölgesinde iskan eden, ortak dili Latince olan halktır. İlerleyen yüzyıllarda Roma'nın en büyük düşmanları bile bu nüfusa katılacaktı.
Siyasi Yapı ve Yönetim Şekli
Roma Senatosu krallıktan imparatorluğa kadar her dönemde kullanılan başlıca yönetim sistemidir. Savaş zamanlarında kralı diktatör ilan edebilir ya da savaşı kendileri idare edebilirler. "Yaşlılar meclisi" anlamına gelen bu yapı ilk kurulduğunda 100 kişiden oluşurken sonraki imparatorlar tarafından 300 kişiye çıkarıldı.
Roma toplumsal hiyerarşisi
Patricii — Soylular
- Senato üyeliği hakkı
- Tapınak ve kamu binalarının sahibi
- Orduya subay olarak girebilir
- Din görevlisi olabilir
- Yüksek memuriyetlere atanır
Plebler — Halk
- Senato'ya giremezdi
- Patricii ile evlenemezdi
- Orduya asker olarak alınmazdı
- Din görevlisi olamazdı
- 12 Levha Kanunu'nu kazandılar
⚖️ 12 Levha Kanunu MÖ 450
MÖ 450'de başlanıp 2 yılda tamamlanan bu yasalar şehrin en büyük meydanı Forum Romanum'a asıldı. Böylece yüzyıllardır zengin ve güçlü olan patriciiler, fakir ve hakkı savunulmayan plebler ile resmi bir eşitlik ilkesini benimsemek zorunda kaldı. Maddeler, o zamana kadar uygulanan örf ve adetlerin yazıya dökülmüş halidir.
Roma Cumhuriyeti MÖ 509 – 27
Roma Krallığı'nın son imparatoru Lucius Tarquinius Superbus'un tahttan indirilmesiyle MÖ 509'da cumhuriyete geçildi. Romalılar barbarları dışarıda tutmak için mükemmele yakın duvarlar inşa etti, dümdüz yollar yaptı; cumhuriyet, savaşta cesur davranan askerlerine arazi kazandırıyordu. Cumhuriyetin Akdeniz'e açılmasının önündeki en büyük engel ise, üç kanlı Pön Savaşları'nda karşı karşıya geldiği Kartaca oldu.
Jül Sezar'ın Yükselişi
Cumhuriyet'i bitiren şey bir ordu değil, bir adamdı: Galya'yı kanla Roma'ya katan, Rubicon'u tek lejyonla geçen ve sonunda kendisini öldürecek adamların neredeyse hepsini bizzat affetmiş olan Julius Caesar.
Triumvirlik
Sezar, Pompeius ve Crassus ile üç kişilik iktidar paylaşımı kurdu. Galya fethi ve Britannya işgali bu dönemde gerçekleşti.
Rubicon
Crassus'un ölümü ve Pompeius ile görüş ayrılığının ardından Sezar, generallere yasak olan Rubicon Nehrini ordusuyla geçerek iç savaş başlattı.
Pharsalus
Pompeius Yunanistan'a kaçtı ve Pharsalus'ta Sezar'a yenildi. Mısır'da yeni ordu kurmak isterken karaya çıktığı an kafası kesildi.
Diktatörlük
Roma'nın tek hâkimi olan Sezar, eski destekçisi Marcus Junius Brutus ve diğer senatörler tarafından suikaste uğrayarak öldürüldü.
Augustus
Sezar'ın üvey oğlu Octavius Augustus, Brutus'u devlet düşmanı ilan etti. 19 lejyonla savaşarak galip geldi ve imparatorluğun kapısını araladı.
Önemli İsimler
Romulus
Roma'nın efsanevi kurucusu. Kardeşi Remus ile dişi kurt tarafından büyütüldükten sonra şehri kurdu ve ilk kral oldu.
Julius Caesar
Galya'yı fethetti, Rubicon Nehrini geçti ve Roma'nın tek hâkimi oldu. MÖ 44'te Brutus tarafından suikaste kurban gitti.
Brutus
Caesar'ın eski destekçisi ve senatörü. Cumhuriyeti kurtarmak amacıyla suikastı yönetti; ancak devlet düşmanı ilan edilerek kaçmak zorunda kaldı.
Augustus
Caesar'ın üvey oğlu. Senatoyu ele geçirerek imparatorluğu kurdu ve Roma'nın en parlak çağını başlattı.
Spartacüs
Patricii baskısına karşı köle ve gladyatörleri örgütleyerek büyük isyan savaşı başlattı. Roma ordusunu defalarca yendi.
Pompeius Magnus
Triumvirliğin ortağı. Sezar ile ayrılınca Pharsalus'ta yenildi, Mısır'a kaçtı ve karaya çıktığı an öldürüldü.
Roma İmparatorluğu MÖ 27 – MS 476
Romalı imparatorlar kendilerini orbis terrarum'u (tüm dünyayı) yönettiklerini söylüyor, yalnızca en güçlü tanrıları Jüpiter'e hesap verdiklerini düşünüyorlardı.
Roma İmparatorluğu, Akdeniz bölgesinin en güçlü devletiydi. Adalet sistemi ve güçlü iaşe düzeniyle çevre devletlere örnek oldu.
Pax Romana — Roma Barışı MÖ 27 – MS 180
Augustus ile başlayan yaklaşık 200 yıllık bu dönem, Akdeniz dünyasının görece barış, istikrar ve refah yaşadığı çağdır. Akdeniz artık tümüyle Roma'nın iç denizi — Mare Nostrum (Bizim Deniz) — olmuştu. Güvenli yollar ve ortak para birimi sayesinde ticaret ve para ekonomisi patladı, şehirler büyüdü ve Roma'nın nüfusu bir milyonu aştı.
İmparatorlar Galerisi
Augustus
Pax Romana'yı başlattı. "Tuğladan bir Roma devraldım, mermerden bir Roma bıraktım" sözü ona atfedilir.
Nero
MS 64'teki Büyük Roma Yangını onun döneminde yaşandı; suçu Hristiyanlara attı. Zorbalığıyla anılır.
Vespasianus
Flavius hanedanını kurdu ve Colosseum'un (Flavius Amfitiyatrosu) inşasını başlattı.
Traianus
İmparatorluğu tarihteki en geniş sınırlarına ulaştırdı. "Optimus Princeps" (En İyi İmparator) unvanını aldı.
Hadrianus
Britanya'da kuzey kabilelere karşı Hadrian Surları'nı yaptırdı; sınırları sağlamlaştırmaya öncelik verdi.
Marcus Aurelius
Stoacı filozof; "Düşünceler" (Meditationes) eserini yazdı. Ölümüyle Pax Romana sona erdi.
Diocletianus
İmparatorluğu yönetilebilir kılmak için dörtlü yönetime (Tetrarşi) ayırdı; doğu-batı bölünmesinin temelini attı.
Konstantin
Hristiyanlığı serbest bıraktı (Milano Fermanı, MS 313) ve başkenti Byzantion'a (Konstantinopolis) taşıdı.
Roma'nın Mühendislik Mirası
Yollar
400.000 km'yi aşan yol ağı. "Bütün yollar Roma'ya çıkar" sözü buradan gelir; bazı ana yollar bugün hâlâ kullanılır.
Su Kemerleri
Akvedüktlerle şehirlere kilometrelerce uzaktan temiz su taşındı; çeşmeler, hamamlar ve tuvaletler bu sayede çalıştı.
Beton & Mimari
Roma betonu (opus caementicium) ile devasa kubbe ve kemerler inşa edildi. Pantheon'un kubbesi ~2000 yıldır ayakta.
Hukuk
12 Levha'dan Corpus Juris Civilis'e uzanan Roma hukuku, modern Batı hukuk sistemlerinin temelini oluşturdu.
Bölünme ve Çöküş MS 395 – 476
MS 395'te İmparator I. Theodosius, imparatorluğu iki oğlu arasında kalıcı biçimde Doğu ve Batı Roma olarak böldü. Sınırlardaki baskı, ekonomik bunalım, salgınlar ve iç çekişmeler Batı'yı giderek zayıflattı.
Kavimler Göçü ile gelen Germen kabileleri sınırları zorladı; Roma MS 410'da Vizigotlar, MS 455'te Vandallar tarafından yağmalandı. Son Batı Roma imparatoru Romulus Augustulus, MS 476'da Germen komutan Odoacer tarafından tahttan indirildi — bu tarih geleneksel olarak Batı Roma'nın sonu kabul edilir. Göçü tetikleyen basıncın kaynağı ve Roma'yı yıkmakla anılan ama yıkmayan adam için: Atilla.
Ancak Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu, başkenti Konstantinopolis'te bin yıl daha yaşadı ve nihayet MS 1453'te İstanbul'un fethiyle tarihe karıştı.
⚔️ Forum Romanum Testi
Roma bilgini sına
📚 Kaynakça
- 1SPQR: A History of Ancient Rome
- 2Roma İmparatorluğunun Gerileyiş ve Çöküş Tarihi
- 3Ab Urbe Condita (Roma Tarihi)
- 4Roman Empire